Addis Ababa – Midowga Afrika ayaa walaac ka muujiyay xiisadda sii xoogeysanaysa ee u dhexeysa Itoobiya, Eritrea iyo Masar, isagoo dhammaan dhinacyada ugu baaqay inay muujiyaan is-xakameyn, kana fogaadaan tallaabooyin ama hadallo sii hurin kara xaaladda, isla markaana khilaafaadka lagu xalliyo wada-hadal iyo hannaan diblomaasiyadeed.
Baaqa Midowga Afrika ayaa kusoo beegmaya xilli Geeska Afrika uu wajahayo xaalad amni iyo diblomaasiyadeed oo sii cakirmaysa, gaar ahaan kaddib markii xiriirka Itoobiya iyo Eritrea uu si weyn u xumaaday, halka Addis Ababa iyo Qaahira ay iyaguna is-weydaarsadeen tallaabooyin diblomaasiyadeed.
Dowladda Itoobiya ayaa Khamiistii ku dhawaaqday inay xirayso safaaraddeeda ku taalla magaalada Asmara, iyadoo sidoo kale 10 diblomaasi oo Eritrean ah ku dhawaaqday persona non grata isla markaana siisay 48 saacadood inay dalka kaga baxaan.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya ayaa tallaabadan ku sababeysay waxa ay ku tilmaantay “falal cadaawad iyo dagaal-doon ah oo toos iyo dadban” oo ay Eritrea kula kacday Itoobiya. Addis Ababa waxay sidoo kale sheegtay in diblomaasiyiinta Eritrean-ka ah lagu eedeeyay hawlo ay ku tilmaantay khatar ku ah amniga qaranka Itoobiya.
Eritrea ayaa tallaabadaas uga jawaabtay inay jarto dhammaan xiriirkii diblomaasiyadeed ee ay la lahayd Itoobiya, iyadoo sheegtay inay tallaabada Addis Ababa si toos ah uga jawaabayso. Asmara waxay sidoo kale beenisay eedeymaha Itoobiya u jeedisay.
Dhanka kale, xiisadda u dhexeysa Itoobiya iyo Masar ayaa iyaduna yeelatay weji cusub, iyadoo Itoobiya ay dhawaan dalka ka eriday diblomaasi Masri ah, halka Masarna ay tallaabo aargudasho ah ka qaadday diblomaasi Itoobiyaan ah oo ka howlgala Qaahira. Labada dhinac ayaa diblomaasiyiinta la siiyay 48 saacadood inay dalka kaga baxaan.
Khilaafka labada dal ayaa muddo dheer la xiriiray arrimo ay ka mid yihiin Wabiga Nile iyo Biyo-xireenka Itoobiya ee GERD, iyadoo xaaladda hadda taagan ay kusoo beegantay xilli dagaallada waqooyiga Itoobiya ay dib u xoogeysanayaan.
Xiisadda ayaa kusoo beegantay iyadoo qaraxyo dhowr ah habeenkii laga maqlay magaalada Addis Ababa.
Ilo diblomaasiyadeed ayaa sheegay in qaraxyada laga maqlay meelo kala duwan oo caasimadda ah. Koox mucaarad hubeysan oo ku jirta isbahaysiga dagaalka kula jira dowladda Itoobiya ayaa sheegatay inay fulisay weerarro diyaarado aan duuliye lahayn, oo ay ku bartilmaameedsatay xarumo militari; sheegashadaas qaybteeda faahfaahsan si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dowladda Itoobiya ayaa sidoo kale ku eedeysay Eritrea, Masar iyo Suudaan inay taageerayaan isbahaysi mucaarad hubeysan oo ay qayb ka tahay TPLF. Saddexda dal ayaa eedeymahaas beeniyay.
Midowga Afrika ayaa ku adkeystay in dhammaan dhinacyadu ay ka fogaadaan ficillo ama hadallo sii kordhin kara xiisadda, isagoo ku boorriyay Itoobiya, Eritrea iyo Masar inay khilaafaadkooda ku xalliyaan wada-hadal, diblomaasiyad iyo hannaan nabadeed.
Baaqa ayaa yimid xilli dagaallada waqooyiga Itoobiya iyo khilaafaadka diblomaasiyadeed ay abuureen walaac laga qabo in xaaladdu ka gudubto xuduudaha Itoobiya, ayna saameyn ku yeelato xasilloonida Geeska Afrika.
Xaaladdan waxay si gaar ah muhiim ugu tahay Soomaaliya, maadaama Muqdisho ay xiriirro amni iyo diblomaasiyadeed la leedahay dhammaan dhinacyada ay xiisaddu ku dhex taagan tahay.
Itoobiya waxay Soomaaliya kala shaqeysaa arrimo amni oo ay ka mid tahay ka qaybgalkeeda howlgalka AUSSOM, halka Masar ay Soomaaliya la leedahay iskaashi amni iyo mid siyaasadeed. Eritrea-na waxay sannadihii dambe xiriir dhow la yeelatay Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada tababarka iyo iskaashiga amniga.
Sidaas darteed, haddii xiisadda Itoobiya, Eritrea iyo Masar ay sii kororto, waxaa suuragal ah inay saameyn ku yeelato xisaabta amni iyo diblomaasiyadeed ee Geeska Afrika, inkastoo Soomaaliya aysan si rasmi ah ugu biirin dhinac ka mid ah loollanka saddexda dal.
Xaaladda ayaa hadda si dhow loo hadal hayaa, iyadoo Midowga Afrika uu xoogga saarayo in xiisadda lagu qaboojiyo wada-hadal, lana iska ilaaliyo tallaabo kasta oo horseedi karta isku dhac ballaaran oo gobolka saameeya.
