Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa xalay khudbad ka jeediyay fadhiga loo dhan yahay ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, isagoo si qoto dheer uga hadlay xaaladda Soomaaliya, caqabadaha caalamka, isbeddelka nidaamka Qaramada Midoobay, iyo qorshayaasha dowladda Federaalka.
Khudbadda Madaxweynaha ayaa ahayd mid diblomaasiyadeed oo isku dhex dartay arrimaha gudaha Soomaaliya iyo xaaladaha cakiran ee dunida maanta ka jira, isagoo xusay in caalamku wajahayo marxalad adag oo lagu tijaabinayo qiyamkii iyo himilooyinkii lagu aas aasay Qaramada Midoobay.
Qaramada Midoobay oo wajahaysa caqabado cusub
Madaxweynaha ayaa khudbaddiisa ku bilaabay isagoo tilmaamay in Qaramada Midoobay ay xilligan la tacaalayso duruufo adag oo saameyn ku yeeshay doorkeedii caalamiga ahaa.
“Qaramada Midoobay waxay muddo dheer ka shaqeynaysay in colaadaha lagu beddelo wada hadal, jujuubkana lagu beddelo iskaashi. Si kastaba ha ahaatee, qiyamkaas maanta waxaa hareeyay caqabado waaweyn,” ayuu yiri Madaxweynaha.
Wuxuu sheegay in ixtiraamka shuruucda caalamiga ah uu noqday mid aan si siman loo dhaqan gelin, halka dagaallada, loollanka juqraafi-siyaasadeed iyo kalsooni darridu ay noqdeen astaamaha ugu waaweyn ee dunida maanta.
Sidoo kale wuxuu xusay saameynta isbeddelka cimilada iyo yaraanta dhaqaalaha lagu taageero dalalka nugul, isagoo ku baaqay iskaashi caalami ah oo wax ku ool ah.
Madaxweyne Xasan Sheekh oo dalbaday dib-u-habeyn lagu sameeyo Golaha Ammaanka
Mid ka mid ah qodobada ugu muhiimsanaa ee khudbadda Madaxweynaha ayaa ahaa baaqa uu u jeediyay Qaramada Midoobay ee ku saabsan dib-u-habeynta Golaha Ammaanka.
Madaxweynaha ayaa sheegay in Afrika aysan weli helin matalaad ku filan, gaar ahaan kuraasta joogtada ah ee Golaha Ammaanka.
“Golaha Ammaanku waa inuu noqdaa mid matalaaddiisu ay tahay mid caddaalad ah, muuqata, isla markaana waxtar leh. Afrika maanta kuma laha matalaad joogto ah, taasina ma waafaqsana xaqiiqada dunida maanta,” ayuu yiri.
Hadalka Madaxweynaha ayaa kusoo aadaya xilli Soomaaliya ay hadda kamid tahay xubnaha aan joogtada ahayn ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Soomaaliya oo markale adkaysay mowqifkeeda ku aaddan midnimada dalka
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa khudbaddiisa ku celiyay mowqifka dowladda Federaalka ee ilaalinta madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.
Wuxuu sheegay in Soomaaliya aysan aqbali doonin tallaabo kasta oo wiiqaysa jiritaanka iyo xuduudaha caalamiga ah ee dalka.
“Soomaaliya waxay si adag uga hortagaysaa falal kasta oo lagu dhaawacayo madax-bannaanideeda, midnimadeeda iyo xuduudaheeda la aqoonsan yahay,” ayuu yiri Madaxweynaha.
Hadalkan ayaa kusoo beegmaya xilli ay jiraan dadaallo ay Somaliland ka waddo dibadda oo la xiriira raadinta aqoonsi caalami ah.
Taageerada Falastiin
Madaxweynaha ayaa sidoo kale ka hadlay xaaladda Bariga Dhexe, isagoo sheegay in Soomaaliya ay si buuxda u taageersan tahay xuquuqda shacabka Falastiin.
Wuxuu markale ku celiyay taageerada Soomaaliya ee xal laba dowladood ah, kaas oo ku saleysan xuduudihii sanadkii 1967, si loo gaaro nabad waarta oo gobolka ah.
Dhaliil ku wajahan habka ay Qaramada Midoobay uga shaqeyso Soomaaliya
Qodob kale oo si gaar ah u soo jiitay indhaha ayaa ahaa sida Madaxweynaha u dhaliilay qaabka loo maamulo mashaariicda Qaramada Midoobay ee Soomaaliya.
Madaxweynaha ayaa sheegay in inkastoo QM ay Soomaaliya joogtay muddo ka badan 30 sano, haddana qaar badan oo ka mid ah mashaariicda la fuliyo aysan si buuxda ugu xirnayn mudnaanta qaranka.
Wuxuu tilmaamay in gargaarka badankiisu ku socdo hannaan kala go’an, taasoo adkeyneysa in dowladda Soomaaliya ay sameyso qorshe dhaqaale oo mideysan oo waxtar leh.
Dowladda oo soo bandhigtay qorshaheeda horumarineed
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sheegay in dowladda Federaalka ay waddo qorsheyaal dib-u-habeyn ah oo lagu xoojinayo dhaqaalaha, dakhliga gudaha iyo awoodda hay’adaha dowladda.
“Soomaaliya waxay si guul leh u hoggaaminaysaa qorshaheeda horumarineed, iyadoo xoojinaysa nidaamka maaliyadeed, dakhliga gudaha iyo tayeynta hay’adaha dowladda,” ayuu yiri.
Doorashooyinka iyo dimuqraadiyadda
Madaxweynaha ayaa sidoo kale ku faanay horumarka laga sameeyay dhinaca doorashooyinka, isagoo sheegay in markii ugu horreysay muddo ka badan nus qarni ay Soomaali badan heleen fursad ay kaga qayb qaataan doorashooyin toos ah.
Wuxuu xusay in geeddi-socodkaas lagu daray dowlad-goboleedyada, bulshada rayidka ah, qurbo-joogta, haweenka iyo dhalinyarada.
Saameynta xiisadaha gobolka iyo Marinka Hormuz
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa si gaar ah uga hadlay saameynta dhaqaale ee ay Soomaaliya ku yeesheen qalalaasaha ka taagan Marinka Hormuz.
Wuxuu sheegay in Soomaaliya, oo si weyn ugu tiirsan badeecadaha iyo shidaalka dibadda laga keeno, ay wajahday koror ku yimid qiimaha badeecadaha, sicir-barar iyo caqabado kale oo dhaqaale.
Sidoo kale wuxuu sheegay in abaarta iyo isbeddelka cimilada ay weli saameyn ku hayaan malaayiin Soomaali ah, halka dakhligii kastamyaduna uu hoos u dhacay sababo la xiriira carqaladaha ganacsiga.
Gabagabadii
Guud ahaan, khudbadda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxay ahayd mid si weyn diiradda u saartay diblomaasiyadda, dib-u-habeynta nidaamka caalamiga ah, difaaca midnimada Soomaaliya, horumarinta dhaqaalaha iyo baahida loo qabo in Soomaaliya lagu taageero hannaan waafaqsan mudnaanta qaranka.
Khudbadda ayaa sidoo kale muujisay in dowladda Federaalka ay isku dayeyso inay isu soo bandhigto sidii dowlad doonaysa iskaashi caalami ah, isla markaana xoogga saaraysa horumarinta hay’adaha gudaha iyo ilaalinta madax-bannaanida dalka.
