Muqdisho — Hay’adda International Crisis Group ayaa ka digtay in Soomaaliya ay wajahdo khatar ah in Al-Shabaab ay dib ula wareegto qaar ka mid ah deegaannada ay dowladda iyo ciidamada ammaanku hadda maamulaan, xilli ciidamada Midowga Afrika ay qorsheynayaan dhimista joogitaankooda, isla markaana isbeddel lagu sameynayo taageerada saadka ee Qaramada Midoobay.
Crisis Group ayaa sheegtay in khatartu si gaar ah uga jirto Qoryooley ee Gobolka Shabeellaha Hoose iyo Jalalaqsi ee Gobolka Hiiraan, haddii ciidamada shisheeye ay ka baxaan goobahaas iyadoo aan la helin ciidamo Soomaali ah oo si buuxda ula wareegi kara mas’uuliyadda amniga.
Qoryooley iyo Jalalaqsi oo wajahaya cadaadis
Warbixinta Crisis Group ayaa Qoryooley ku tilmaantay mid ka mid ah goobaha ay Al-Shabaab hareereeyaan, iyadoo sheegtay in magaalada ay halis ugu jirto in kooxda ay dib ula wareegto haddii ciidamada Midowga Afrika ay ka baxaan iyadoo aan la helin beddel amni oo ku filan.
Jalalaqsi ee Gobolka Hiiraan ayaa sidoo kale lagu sheegay inay wajahday cadaadis amni oo sii kordhaya, iyadoo Crisis Group ay xustay in Al-Shabaab ay tan iyo 2025 xoojisay joogitaankeeda qaybo ka mid ah Hirshabeelle, gaar ahaan meelaha ku dhow waddooyinka muhiimka ah.
Hay’addu waxay ka digtay in xitaa haddii Al-Shabaab ay dib u qabsato tiro kooban oo deegaanno ah, arrintaasi ay kooxda siin karto fursad ay ku muujiso awooddeeda, halka gacanta ku haynta waddooyinka muhiimka ah iyo xarumaha dhaqaalaha ay u abuuri karto ilo dhaqaale oo dheeraad ah.
Isbeddel ku yimid nidaamka amniga
Digniinta Crisis Group ayaa kusoo beegmaysa xilli Soomaaliya ay ku jirto marxalad isbeddel ah oo ku saabsan nidaamka amniga, iyadoo ciidamada Midowga Afrika ee AUSSOM ay wajahaan qorshayaal ku saabsan qaab-dhismeedka iyo joogitaanka ciidamada, halka taageerada caalamiga ah ee saadka ay iyaduna tahay arrin muhiim ah.
UNSOS, oo taageerta howlgalka AUSSOM, ayaa bixisa adeegyo ay ka mid yihiin cunto, biyo, shidaal, gaadiid iyo adeegyo kale oo saadka ah. Taageeradan ayaa muhiim u ah hawlgalka ciidamada Midowga Afrika ee ku sugan saldhigyada kala duwan ee koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.
Crisis Group ayaa sheegtay in haddii taageeradaas ay yaraato ama isbeddel ku yimaado, ay adkaan karto in AUSSOM ay sii waddo hawlgalkeeda qaabkii hore.
Hay’addu waxay tusaale u soo qaadatay ciidamada Uganda ee ku sugan saldhigyo badan oo ka tirsan Gobolka Shabeellaha Hoose, iyadoo sheegtay in sii haynta saldhigyadaas ay noqon karto caqabad haddii taageerada saadka ay yaraato.
Ciidamada Soomaaliya oo wajahaya masuuliyad dheeraad ah
Crisis Group ma saadaalinayso burbur ku yimaada Dowladda Federaalka Soomaaliya ama in Al-Shabaab ay la wareegto magaalooyinka waaweyn, balse waxay sheegtay in dib-u-gurasho laga sameeyo qaar ka mid ah goobaha ay hadda joogaan ciidamada shisheeye ay noqon karto mid adag in laga fogaado.
Hay’addu waxay tilmaantay in ciidamada Soomaaliya ay yeelan doonaan masuuliyad sii weyn oo ku aaddan ilaalinta magaalooyinka, waddooyinka iyo xarumaha muhiimka ah ee ay ciidamada Midowga Afrika ka baxaan.
Warbixintu waxay sidoo kale xustay in ciidamada Soomaaliya ay weli ku tiirsan yihiin taageero dhinaca sirdoonka, gaadiidka, duqeymaha cirka iyo saadka ah oo ay bixiyaan saaxiibada caalamka.
Iskaashi laba-geesood ah
Crisis Group ayaa sidoo kale saadaalisay in nidaamka amniga Soomaaliya uu muddada dhow si weyn ugu tiirsanaan karo heshiisyo laba-geesood ah oo ay Soomaaliya la leedahay dalalka gobolka sida Uganda, Kenya iyo Itoobiya.
Dalalkaas ayaa sii wadi kara ciidamo ay Soomaaliya kula leeyihiin iskaashi amni, xitaa haddii qaab-dhismeedka howlgalka AUSSOM uu isbeddelo.
Türkiye ayaa sidoo kale la sheegay inay sii wadi karto doorkeeda dhinacyada tababarka iyo taageerada ciidamada Soomaaliya, halka Mareykanka uu sii wadi karo taageerada iyo howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.
Crisis Group ayaa ku baaqday in si cad loo qeexo cidda mas’uul ka noqonaysa magaalooyinka, waddooyinka muhiimka ah iyo goobaha istiraatiijiga ah, si looga fogaado firaaq amni oo ay Al-Shabaab ka faa’iideysato.
Digniin ku saabsan furimaha cusub
Hay’addu waxay dowladda Soomaaliya kula talisay inay mudnaanta siiso difaaca deegaannada ay hadda gacanta ku hayso, halkii ay xilligan diiradda saari lahayd furitaanno cusub oo ballaaran.
Crisis Group ayaa sidoo kale tilmaantay in qaar ka mid ah goobihii horay ciidamada Midowga Afrika loogu wareejiyay ciidamada Soomaaliya ay markii dambe dib ugu dhaceen gacanta Al-Shabaab, taasoo muujinaysa caqabadaha ku xeeran beddelka ciidamada shisheeye.
Warbixintu waxay sidoo kale xustay in khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada, gaar ahaan Puntland iyo Jubaland, ay caqabad ku noqon karaan dhismaha qorshe amni oo mideysan.
Crisis Group ayaa ugu baaqday dhinacyada siyaasadda Soomaaliya inay xalliyaan khilaafaadka jira, isla markaana dowlad-goboleedyada lagu daro qorsheynta nidaamka amni ee dalka mustaqbalka.
Hay’addu waxay ugu dambeyn ka digtay in haddii aan si wanaagsan looga faa’iideysan waqtiga loo helay diyaar-garowga, goobaha ay ciidamada shisheeye ka baxaan ay ka dhalan karto firaaq amni, taas oo Al-Shabaab siin karta fursad ay ku ballaariso saameynteeda.
